Söz Uçar Yazı Kalır

Söz Uçar Yazı Kalır: Edebiyatın Hafızasındaki Simit ve Gazoz

Anlar yaşanır ve geçer. Bir vapurun güvertesinde yenen çıtır simidin tadı, sıcak bir yaz günü içilen o buz gibi gazozun ferahlığı damakta bir anlığına kalır ve uçar gider. Söz uçar… Ama edebiyat, işte o anları yakalayıp ölümsüzleştiren bir zaman makinesidir. Yazı kalır… Simit ve gazoz, Türk edebiyatının sararmış sayfalarında sadece birer yiyecek ve içecek değil, aynı zamanda masumiyetin, çocukluğun, mütevazı mutlulukların ve bir dönemin ruhunun sembolü olarak karşımıza çıkar.

Çocukluğun Pastası ve Şurubu

Edebiyat, çoğu zaman kayıp bir cennet olan çocukluğa açılan bir kapıdır. O cennetin en saf lezzetlerinden biri de şüphesiz simit ve gazozdur. Birçok yazar için bu ikili, karne hediyesidir, bayram harçlığıyla yapılan ilk kaçamaktır, yaz tatillerinin serinleten ödülüdür. Romanlarda ve öykülerde bir karakterin geçmişini, saflığını veya özlemlerini anlatmanın en kısa yolu, onun çocukluğundaki bir simit-gazoz anısını hatırlatmaktır.

Özellikle 70’ler ve 80’ler nostaljisini işleyen metinlerde, mahalle arasındaki bakkaldan alınan yerli bir gazoz markası ve fırından yeni çıkmış bir simit, karakterin en mutlu, en tasasız günlerine yapılan bir göndermedir. O, okul çıkışlarında dostlukları pekiştiren, küçük sevinçleri devleştiren, adeta “çocukluğun pastası ve şurubudur”.

Garibanın Ziyafeti, Şairin İlhamı

Simit ve gazoz, aynı zamanda halkın, sıradan insanın, “küçük adamın” hayatındaki yerleşik bir ritüeldir. Orhan Kemal’in fabrikadan çıkmış yorgun işçisi, Sait Faik’in İstanbul sokaklarındaki avare karakteri için bu ikili, lüksten uzak ama samimi bir ziyafettir. Hayatın zorluklarına karşı alınmış küçük bir moladır. Karnını en ekonomik yoldan doyururken gazozun baloncuklarıyla bir anlığına ferahlama, hayata tutunma biçimidir.

Bu yüzden edebiyattaki simit ve gazoz, bir statü sembolü değil, bir hayat belirtisidir. O, yaşayan, nefes alan sokakların, çalışan, yorulan ama umudunu kaybetmeyen insanların öyküsünü fısıldar. Şairin kaleminde ise bu basit ikili, hayatın içindeki güzelliği fark etmenin bir anahtarına dönüşür. Büyük felsefelere, süslü kelimelere gerek duymadan, bir simidin susamında, bir gazozun kapağında hayatın ta kendisini bulmaktır.

Zamanın Ötesinde Bir Lezzet

Zaman değişir, şehirler dönüşür, gazoz markaları çeşitlenir, simitler modern fırınlarda pişer. Ama ne zaman bir yazar, karakterine bir anlık mutluluk, bir nostalji rüzgârı veya samimi bir an yaşatmak istese eli sık sık bu kadim ikiliye gider. Çünkü simit ve gazozun o geçici lezzeti, edebiyatın mürekkebine dokunduğu an ölümsüzleşir. Onlar artık sadece mideye değil, hafızaya da hitap eder. Söz uçar, o anki tat kaybolur, ama romanlarda, öykülerde ve şiirlerde kalan yazı, bizlere o basit mutluluğun her zaman var olduğunu ve var olacağını hatırlatır.